Get Adobe Flash player

เว็บไซต์แนะนำ

เข้าชม...facebook

หลักสูตรนักธรรม

       นับแต่ได้มีการตั้งหลักสูตรนักธรรมขึ้นเมื่อ พ.ศ. ๒๔๕๕ หลักสูตรได้มีการปรับปรุงเรื่อยมาเป็นระยะ ทั้งในด้านเนื้อหาวิชาและตำราที่ใช้เป็นหลักสูตรหรือแบบเรียนในชั้นนั้นๆ ทั้งนี้ก็เพื่อให้ผู้สอบนักธรรมได้ในชั้นนั้นๆ มีความรู้สมกับภูมิ เพราะวัตถุประสงค์สำคัญในการที่สมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระยาวชิรญาณวโรรส ทรงพระดำริจัดตั้งการศึกษานักธรรมขึ้นนั้น ก็เพื่อให้ภิกษุสามเณรมีความรู้ธรรมวินัยสมกับภูมิของตน กล่าวคือ

    • นักธรรมชั้นตรี เพื่อให้ผู้ศึกษาเล่าเรียนซึ่งยังอยู่ในภูมินวกะ มีพรรษาหย่อน ๕ มีความรู้ธรรมวินัยพอรักษาตัวได้
    • นักธรรมชั้นโท เพื่อให้ผู้ศึกษาเล่าเรียนซึ่งอยู่ในภูมิมัชฌิมะมีพรรษาเกิน ๕ มีความรู้ธรรมวินัยละเอียดกว้างขวางออกไปถึงขั้นพอช่วยแนะนำผู้อื่นได้
    • นักธรรมชั้นเอก เพื่อให้ผู้ศึกษาเล่าเรียนซึ่งอยู่ในภูมิเถระ มีพรรษาเกิน ๑๐ มีความรู้ธรรมวินัยละเอียดลึกซึ้งยิ่งขึ้นถึงขั้นสามารถเป็นหลักในสังฆกรรม และเป็นอุปัชฌาย์อาจารย์ดูแลสั่งสอนผู้อื่นได้

         เมื่อทรงตั้งหลักสูตรนักธรรมขึ้นแล้ว สมเด็จพระมหาสมณเจ้าฯ ก็ทรงพระนิพนธ์หนังสือต่างๆ สำหรับใช้เป็นแบบเรียนของนักธรรมชั้นนั้นๆด้วย หนังสือบางเรื่องที่ยังทรงพระนิพนธ์ไม่เสร็จ ก็ทรงใช้หนังสืออื่นๆที่ใกล้เคียงกันเป็นตำราหรือแบบเรียนไปพลาง แม้นักธรรมชั้นเอกที่ตั้งขึ้นหลังจากพระองค์ชิ้นพระชนม์แล้ว พระองค์ก็ได้ทรงพระนิพนธ์ตำราสำหรับใช้เป็นหลักสูตรเตรียมไว้เกือบครบทุกวิชา

         หลักสูตรนักธรรมทุกชั้น ซึ่งได้ปรับปรุงมาโดยลำดับนั้นมาถึง พ.ศ. ๒๔๖๙ จึงเป็นอันยุติได้ ดังนี้

         หลักสูตรนักธรรมชั้นตรี

    • เรียงความแก้กระทู้ธรรม ใช้หนังสือพุทธศาสนสุภาษิต
    • ธรรมวิภาค ใช้หนังสือนวโกวาท
    • ตำนาน (พุทธประวัติ) ใช้หนังสือพุทธประวัติ เล่ม ๑-๓ หนังสือปฐมสมโพธิ ของสมเด็จพระสังฆราช (สา)
    • วินัยบัญญัติ ใช้หนังสือนวโกวาท

         หลักสูตรนักธรรมชั้นโท

    • เรียงความแก้กระทูธรรม ใช้หนังสือพุทธศาสนสุภาษิต
    • ธรรมวิภาค ใช้หนังสือธรรมวิภาค ปริจเฉทที่ ๒
    • ตำนาน (อนุพุทธประวัติ) ใช้หนังสืออนุพุทธประวัติ และหนังสือพุทธานุพุทธประวัติ เฉพาะประวัติพระสาวก หนังสือสังคีติกถาและ หนังสือปฐมสมโพธิ
    • วินัยบัญญัติ ใช้หนังสือวินัยมุขเล่ม ๑–๒

         หลักสูตรนักธรรมชั้นเอก

    • เรียงความแก้กระทู้ธรรม ใช้หนังสือพุทธศาสนสุภาษิต และหนังสือธรรมอื่นๆ มีมงคลวิเสสกถา เป็นต้น
    • ธรรมวิภาค ใช้หนังสือธรรมวิจารณ์ หนังสือสมถกรรมฐาน หนังสือมหาสติปัฏฐานสูตร และคิริมานนทสูตร แปล
    • ตำนาน (พุทธานุพุทธประวัติ) ใช้หนังสือพุทธประวัติเล่ม ๑-๓ หนังสือปฐมสมโพธิหนังสือพุทธานุพุทธประวัติ หนังสืออนุพุทธประวัติ และหนังสือสังคีติกถา
    • วินัยบัญญัติ ใช้หนังสือวินัยมุขเล่ม ๓ (หลักสูตรนักธรรมและเปรียญสำหรับใช้ในการศึกษาและสอบไล่ธรรมวินัย ของพระภิกษุสามเณร. พระยาภักดีนฤเบศร์ รวบรวม, ฉบับพิมพ์ครั้งแรก, พ.ศ. ๒๔๖๙. หน้า ก-ข.)

         ถึง พ.ศ. ๒๔๗๕ มีการปรับปรุงในส่วนของวิชาเรียงความแก้กระทู้ธรรมอีกครั้งหนึ่ง คือสำหรับนักธรรมชั้นโท กำหนดหัวข้อธรรมที่ต่างกัน ๒ ข้อ ให้นักเรียนแต่งเป็นทำนองเทศน์เชื่อมความ ๒ ข้อนั้นให้ต่อเนื่องกันสนิท และให้ชักภาษิตในที่อื่นมาอ้าง ๒ แห่ง อย่าให้ซ้ำกัน

         สำหรับนักธรรมชั้นเอก กำหนดหัวข้อธรรมต่างกัน ๓ ข้อ ให้นักเรียนแต่งเป็นทำนองเทศน์ เชื่อมความ ๓ ข้อนั้น ให้ต่อเนื่องกันสนิท และชักภาษิตในที่อื่นมาอ้าง ๓ แห่ง อย่าให้ซ้ำกัน

         และในศกเดียวกันนี้ ได้เพิ่มเติมหลักสูตรนักธรรมชั้นเอก คือให้สอบพระราชบัญญัติลักษณะปกครองคณะสงฆ์ ร.ศ. ๑๒๑ อีกส่วนหนึ่ง และถือว่าเป็นวิชาสำคัญ ถ้าสอบวิชานี้ตกวิชาอื่นในชั้นเป็นอันตกไปด้วยกัน

         หลักสูตรนักธรรมชั้นโทและชั้นเอกที่ปรับปรุงใหม่ดังกล่าวนี้ เริ่มใช้แต่ พ.ศ. ๒๔๗๕ เป็นต้นไป (ประวัติการศึกษาพระพุทธศาสนาในประเทศไทย. หน้า ๑๕๙–๑๖๐.)  

 

     หลักสูตรนักธรรม ฉบับออนไลน์ 

ที่ เล่มที่ ชื่อเรื่อง รายละเอียด
ชั้นตรี เล่มที่ ๑ นวโกวาท คลิกอ่าน
ชั้นตรี เล่มที่ ๒ พุทธศาสนาสุภาษิต เล่ม ๑ คลิกอ่าน
ชั้นตรี เล่มที่ ๓ พุทธประวัติเล่ม ๑ คลิกอ่าน
ชั้นตรี เล่มที่ ๔ พุทธประวัติเล่ม ๒ คลิกอ่าน
ชั้นตรี เล่มที่ ๕ พุทธประวัติเล่ม ๓ คลิกอ่าน
ชั้นตรี เล่มที่ ๖ วินัยมุข เล่ม ๑ คลิกอ่าน
ชั้นตรี เล่มที่ ๗ ปฐมสมโพธิ คลิกอ่าน
ชั้นตรี เล่มที่ ๘ แบบประกอบนักธรรมตรี - คำแนะเรียงความแก้กระทู้ธรรม (เล่ม ๑) คลิกอ่าน
ชั้นตรี เล่มที่ ๙ แบบประกอบนักธรรมตรี - อธิบายคิหิปฏิบัติ ทิศวิภาค คลิกอ่าน
๑๐ ชั้นตรี เล่มที่ ๑๐ แบบประกอบนักธรรมตรี - พุทธประวัติ (ปริเฉทที่ ๑) คลิกอ่าน
๑๑ ชั้นตรี เล่มที่ ๑๑ แบบประกอบนักธรรมตรี - วินัยวินิจฉัย คลิกอ่าน
๑๒ ชั้นตรี เล่มที่ ๑๒ แบบประกอบนักธรรมตรี - อุปกรณ์วินัยมุข เล่ม ๑ คลิกอ่าน
๑๓ ชั้นตรี เล่มที่ ๑๓ แบบประกอบนักธรรมตรี - พุทธประวัติสังเขป คลิกอ่าน
๑๔ ชั้นตรี เล่มที่ ๑๔ แบบประกอบนักธรรมตรี - อธิบายธรรมในนวโกวาท คลิกอ่าน
๑๕ ชั้นตรี เล่มที่ ๑๕ แบบประกอบนักธรรมตรี - ประมวลปัญหาและเฉลย ธรรมวิภาค คลิกอ่าน
๑๖ ชั้นตรี เล่มที่ ๑๖ แบบประกอบนักธรรมตรี - ประมวลปัญหาและเฉลย วินัยบัญญัติ คลิกอ่าน
๑๗ ชั้นตรี เล่มที่ ๑๗ แบบประกอบนักธรรมตรี - ประมวลปัญหาและเฉลยพุทธประวัติ คลิกอ่าน
๑๘ ชั้นตรี เล่มที่ ๑๘ แบบประกอบนักธรรมตรี - ข้อที่ควรจำในวินัยมุข เล่ม ๑ คลิกอ่าน
๑๙ ชั้นตรี เล่มที่ ๑๙ แบบประกอบนักธรรมตรี - อธิบายธรรมวิภาค ปริเฉทที่ ๑ คลิกอ่าน
๒๐ ชั้นตรี เล่มที่ ๒๐ แบบประกอบนักธรรมตรี - ศาสนพิธีสังเขป คลิกอ่าน
๒๑ ชั้นตรี เล่มที่ ๒๑ แบบประกอบนักธรรมตรี - ศาสนพิธี เล่ม ๑ คลิกอ่าน
๒๒ ชั้นโท เล่มที่ ๑ พุทธศาสนาสุภาษิต เล่ม ๒ คลิกอ่าน
๒๓ ชั้นโท เล่มที่ ๒ ธรรมวิภาคปริเฉทที่ ๒ คลิกอ่าน
๒๔ ชั้นโท เล่มที่ ๓ อนุพุทธประวัติ คลิกอ่าน
๒๕ ชั้นโท เล่มที่ ๔ พุทธานุพุทธประวัติ คลิกอ่าน
๒๖ ชั้นโท เล่มที่ ๕ สังคีติกถา ธรรมสมบัติ (หมวดที่ ๒ สังคีติกถา) คลิกอ่าน
๒๗ ชั้นโท เล่มที่ ๖ วินัยมุข เล่ม ๒ คลิกอ่าน
๒๘ ชั้นโท เล่มที่ ๗ แบบประกอบนักธรรมโท - วิธีเรียงความแก้กระทู้ธรรมโท คลิกอ่าน
๒๙ ชั้นโท เล่มที่ ๘ แบบประกอบนักธรรมโท - อุปกรณ์วินัยมุข เล่ม ๒ คลิกอ่าน
๓๐ ชั้นโท เล่มที่ ๙ แบบประกอบนักธรรมโท - ธรรมปริทรรศน์ เล่ม ๒ คลิกอ่าน
๓๑ ชั้นโท เล่มที่ ๑๐ แบบประกอบนักธรรมโท - อุปกรณ์สังคีติกถา คลิกอ่าน
๓๒ ชั้นโท เล่มที่ ๑๑ แบบประกอบนักธรรมโท - ประมวลปัญหาและเฉลยธรรมวิภาค ปริเฉทที่ ๒ คลิกอ่าน
๓๓ ชั้นโท เล่มที่ ๑๒ แบบประกอบนักธรรมโท - ประมวลปัญหาและเฉลยวินัยบัญญัติ คลิกอ่าน
๓๔ ชั้นโท เล่มที่ ๑๓ แบบประกอบนักธรรมโท - ประมวลปัญหาและเฉลยอนุพุทธประวัติ คลิกอ่าน
๓๕ ชั้นโท เล่มที่ ๑๔ แบบประกอบนักธรรมโท - ประมวลปัญหาและเฉลยสังคีติ คลิกอ่าน
๓๖ ชั้นโท เล่มที่ ๑๕ แบบประกอบนักธรรมโท - ศาสนพิธี เล่ม ๒ คลิกอ่าน
๓๗ ชั้นเอก เล่มที่ ๑ ธรรมวิจารณ์ คลิกอ่าน
๓๘ ชั้นเอก เล่มที่ ๒ พุทธศาสนสุภาษิต เล่ม ๓ คลิกอ่าน
๓๙ ชั้นเอก เล่มที่ ๓ วินัยมุข เล่ม ๓ คลิกอ่าน
๔๐ ชั้นเอก เล่มที่ ๔ พระมงคลวิเสสกถา คลิกอ่าน
๔๑ ชั้นเอก เล่มที่ ๕ ธรรมสมบัติ (หมวด ๑๒ คาถาธรรมบทแปล) คลิกอ่าน
๔๒ ชั้นเอก เล่มที่ ๖ สมถกัมมัฏฐาน คลิกอ่าน
๔๓ ชั้นเอก เล่มที่ ๗ วิปัสสนากัมมัฏฐาน คลิกอ่าน
๔๔ ชั้นเอก เล่มที่ ๘ ธรรมสมบัติ หมวด ๑๐ สมถกัมมัฏฐานและวิปัสสนา คลิกอ่าน
๔๕ ชั้นเอก เล่มที่ ๙ มหาสติปัฏฐานสูตร และคิริมานนทสูตร คลิกอ่าน
๔๖ ชั้นเอก เล่มที่ ๑๐ แบบประกอบนักธรรมเอก - อุปกรณ์ธรรมวิจารณ์ คลิกอ่าน
๔๗ ชั้นเอก เล่มที่ ๑๑ แบบประกอบนักธรรมเอก - อุปกรณ์กัมมัฏฐาน คลิกอ่าน
๔๘ ชั้นเอก เล่มที่ ๑๒ แบบประกอบนักธรรมเอก - อุปกรณ์วินัยมุข เล่ม 3 คลิกอ่าน
๔๙ ชั้นเอก เล่มที่ ๑๓ แบบประกอบนักธรรมเอก - เรียงความแก้กระทู้ธรรม ชั้นเอก คลิกอ่าน
๕๐ ชั้นเอก เล่มที่ ๑๔ แบบประกอบนักธรรมเอก - ประมวลปัญหาและเฉลยธรรม ชั้นเอก คลิกอ่าน
๕๑ ชั้นเอก เล่มที่ ๑๕ แบบประกอบนักธรรมเอก - ประมวลปัญหาและเฉลย วินัยบัญญัติ คลิกอ่าน
๕๒ ชั้นเอก เล่มที่ ๑๖ แบบประกอบนักธรรมเอก - ประมวลปัญหาและเฉลย พุทธานุพุทธ คลิกอ่าน

 

 

.